Skip to content

De Markt Regeert

11/04/2012

[In de AS nr. 177-178 te vinden als rubriek UIT HET LAND VAN PROUDHON 18]

‘Er wordt niet gezocht naar belangrijke informatie, maar naar informatie die gevoelig is om door het publiek gewaardeerd te worden.’ Dit is de reactie op een vraag aan een van de Franse ‘verbijsterde economen’, André Orléan, in een vraaggesprek van bijna twee pagina’s in het Franse dagblad Le Monde van 22 januari 2012. Ik ben zelf ook verbijsterd. Je hoeft daar dus geen econoom voor te zijn…

Financieel kapitalisme

Het blijkt namelijk dat er redelijk wat economen rondlopen, die al lang geleden uitlegden dat het fout moest gaan met het financieel kapitalisme. Een aantal van hen tekende in 2010 het ‘Manifest van de verbijsterde economen’. En nu zijn ze uitgekomen met een tekst Verander de economie! Onze voorstellen voor 2012. Niets revolutionairs overigens.

Wat tot nu toe gebeurt, is de financiële markt te laten regeren en dat is van de gekke natuurlijk. De financiële markt gaat over ‘niets’, legt Orléan uit. Die markt rust op subjectieve en speculatieve gokspelen. Het gaat om markten van beloftes, men koopt en verkoopt ‘anticipaties’. Om die reden is de financiële markt van nature mobiel, labiel, vol met oncontroleerbare uitglijers. Zo’n markt produceert onvermijdelijk zeepbellen, die kapot klappen tegen de werkelijkheid.

Wel nu, de liberale theorie wil ons doen geloven dat de financiële markten duidelijke waarden, objectieve prijzen verschaffen en dat dit samenstel leidt tot zelfregulatie. Aldus wordt volgens Orléan de ‘financiarisatie’ aan het volk verkocht. Deze constructie wordt door opeenvolgende crises ontmaskerd als ‘fout’, tenminste vanaf 1987 tot aan de financiële tsunami van 2007 en de huidige crisis toe. Hoe dat komt? Men heeft het bestuur van de maatschappij uit handen gegeven aan de financiële wereld en die denkt alleen aan zelfverrijking. Dat is kort door de bocht, maar daar komt het wel op neer.

Onderwereldkapitalisme

Het gaat om kapitalisme buiten de wet om, zo leest men in het boek van de Franse onderzoeksjournalist Marc Roche, die zich al vele jaren op een kritische manier met deze materie bezighoudt. In zijn Le capitalisme hors la loi (Éditions Albin Michel, Paris, 2011) heeft hij zijn studies en observaties bijeen gebracht. Het gaat over het onderwereldkapitalisme, het duistere kapitalisme, dat zich buiten de wet heeft gesteld. Het is het agressieve en destructieve kapitalisme.

We wisten het natuurlijk al, maar het is verbijsterend om bij Roche te lezen hoe dit duistere kapitalisme zich via allerlei sluipwegen (zoals de Kaaimaneilanden, Hongkong) aan het juridisch-economische controlesysteem weet te onttrekken. Om zijn betoog reliëf te geven, heeft hij de financiële wereld ingedeeld in drie gescheiden maar nauw met elkaar verbonden kringen. De eerste kring is die van het kapitalisme in het daglicht, de tweede verkeert in de schaduw en de derde is ronduit maffioos.

Is daar nog iets tegen de doen? De verbijsterde econoom Orléan, hierboven uit Le Monde geciteerd, heeft zijn hoop gezet op het terugbrengen van de controle over de financiële belangen bij de politiek, want nu is het andersom: de financiële markt regeert. Het primaat moet bij de politiek liggen om het exploiteren van financiële belangen in bedwang te houden, want op dit moment is de (Europese) democratie volstrekt onmachtig en volgend. De financiële markten blazen de democratie op. Maar over welke democratie spreken we hier? Wel het blijft gewoon ‘parlementarisme’ en dus is het zeker niet afgelopen met de macht van het kapitaal, zo schat ik in.

Als je ‘kapitaal’ zegt, dan zeg je dominantie, overheersing. Een kapitalistische maatschappij bestaat inherent uit twee ‘klassen’: zij die de kapitaalsbelangen beheersen en zij die voor het dienen van die belangen worden overheerst. Een kapitalistische maatschappij kent dus structureel een onder/bovenschikkingsorde.

Natuurlijk worden er allerlei onthardingsmaatregelen getroffen en ‘geniepige verzachters’ (douceurs insidieuses) aangeboden, zoals de Franse politicologe Béatrice Hibou ze noemt in haar boek over ‘dominantie’, waarvan zij de ‘anatomie’ in kaart heeft gebracht.

Repressie

In de ‘schaduw van de blote repressiemiddelen’ worden mensen in bedwang gehouden, leest men ook, maar anarchisten wisten dat al. Mede hun ervaringsdeskundigheid herkent men in haar geboekstaafde analyse, getiteld Anatomie politique de la domination (Éditions La Découverte, Paris, 2011). ‘Blote repressiemiddelen’? Is de voorstelling van zaken niet overdreven?

In Le Monde van 10 januari 2012 is te lezen dat er illegaal door Franse overheidsinstanties wordt afgeluisterd en illegaal navigatiemateriaal op een automobiel wordt aangebracht. Dat is aan de orde in de ‘affaire Tarnac’ (de groep mensen die van ‘terroristische’ activiteiten wordt verdacht). Het wordt niet eens meer ontkend. Onderzoek naar dat illegaal overheidshandelen wordt wel afgehouden, door de Franse procureur. Niet verwonderlijk, want die staat in hiërarchische lijn met de ‘chef d’État’, de Franse president Sarkozy, de zetbaas van de Franse rijken.

Ten behoeve van het opzetten van een politieke politie in dienst van het Elisée heeft Sarkozy in juni 2008 per decreet een contraspionagedienst in het leven geroepen (de DCRI, afkorting voor Direction centrale du renseignement intérieur). Alle controle over deze dienst, ook de parlementaire, wordt buiten de deur gehouden. Overigens, met ‘deuren’ weet deze dienst raad: er wordt gewoon bij mensen ingebroken om aan gegevens te komen, onderwijl worden aangetroffen computers leeg gemaakt.

Het is allemaal te lezen in een boek van drie journalisten, getiteld L’Espion du président. Die dienst houdt zich ook bezig met het volgen van politieke tegenstanders van Sarkozy, zoals het onderzoeken van het zogenaamde ‘alcoholisme’ van de leiding van de Socia­listische Partij, mevrouw Martine Aubry (tijdens de procedure om een socialistische presidentskandidaat te kiezen). Dit alles paginagroot uitgemeten in Le Monde van 21 januari 2012.

De positie van de onderzoeksrechters zijn onderwijl behoorlijk verzwakt, terwijl die van de procureurs versterkt zijn. Sommigen onder de procureurs denken zich inmiddels van alles te kunnen permitteren, zoals ook het opdracht geven tot afluisteren van journalisten en rechters. Enkelen van hen liggen onder vuur, omdat verschillende onderzoeksrechters het illegaal handelen van diensten onder de loep hebben genomen (zoals een zaak waar gedetailleerde telefoonfacturen van journalisten zijn ‘opgevraagd’; een affaire uitgebreid behandeld in Le Monde van 21 januari 2012; het betreft journalisten van die krant).

Er zijn meer onderzoeksrechters die zich manifesteren en wel zodanig dat Le Monde kopt: ‘De wraak van de onderzoekrechters’ (21 januari 2012). Zo heeft nu ook een onderzoeksrechter in de affaire Tarnac – die in november 2008 begon – op 3 januari 2012 een onderzoek gelast naar de illegale praktijken van de overheid.

In die affaire is mede aan de orde dat processen verbaal zijn ‘herschreven’ (ten nadele van de verdachten in de affaire). Dat herschrijven is ook al niet ongewoon. ‘De politie van de politie heeft voor een deel uitgeschreven afgeluisterde gesprekken herschreven’, kopt Le Monde van 17 januari 2012. Dat herschrijven vindt plaats om belastende telefonische gespreksonderdelen van politiemensen te maskeren, zodat zij met hun frauduleus handelen kunnen wegkomen. Een onderdrukkings­systeem in de spiegel!

Groen kapitalisme?

Is er nog iets opwekkends om mee te eindigen? Al heb ik daar een titel voor, die hoopvol stemt, kom ik toch niet veel verder dan de terechte waarschuwing dat duurzaam produceren en ‘groen kapitalisme’ wel minder vervuilt, zodat er langer vervuild kan worden… Er moet dus fundamenteel het een en ander veranderen: coöperatie in plaats van concurrentie; regionalisatie, niet mondialisering; snelheidsbegrenzing in plaats van de ‘cult’ van de snelheid. We hebben dit soort zaken vaker horen bepleiten en de Franse activist Paul Ariès houdt zich daar al langer mee bezig, zo blijkt uit zijn boek La simplicité volontaire contre de mythe de l’abondance (Éditions La Découverte, Paris, 2011, herdruk).

Tot slot een blik geworpen in Le Monde libertaire nr. 1656 (19-25 januari 2012). Daarin ondermeer aandacht voor de overnameperikelen van de Franse ferrymaatschappij die in het Kanaal boten in de vaart heeft tussen Frankrijk en Engeland. Die maatschappij zou in handen van de werknemers kunnen overgaan in de vorm van een door arbeiders beheerde coöperatie. Het artikel licht toe hoe de beheersverhoudingen er in de betreffende constructie uitzien.

Als er aan fundamentele verandering wordt gedacht is het de vraag of zo’n coöp kan werken zonder zich in het kapitalistische stelsel te integreren. Wie zich met het onderwerp ‘anarchisme en economie’ bezighoudt, zou toch eens in de richting van de ‘sociale en solidaire’ economie kunnen kijken. Wellicht zijn daaraan vruchtbare gedachten te ontlenen. Het bedoelde artikel lijkt me mede met dat doel geschreven.

Thom Holterman

One Comment leave one →
  1. 26/06/2013 07:26

    This is really interesting, You are a very skilled blogger.
    I have joined your rss feed and look forward to seeking more of
    your fantastic post. Also, I have shared your web site in my
    social networks!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

%d bloggers op de volgende wijze: