Skip to content

Enkele Herinneringen Aan Jacques Giele (1942-2012)

17/04/2012

Jacques Giele is overleden. Zijn nicht maakte dat gisteren bekend.

Vaak trof ik Jacques op zijn vaste stek op een bankje, buiten bij Café Krom in de Utrechtsestraat in Amsterdam, de straat waar hij ook woonde. Gesprekken met hem waren doordrenkt met zijn verhalen over zijn werk als historicus van de vroeg-anarchistische beweging, over zijn tijd dat hij werkzaam was op het Internationaal Instituur voor Sociale Geschiedenis, over zijn kennis van de geschiedenis van het anarchisme en zijn vaak niet onverbloemde kritiek op vroegere collega’s en andere historici. Over zijn rol tijdens de bezetting van het IISG door de CNT eind jaren zeventig, weet ik weinig. Daar kunnen anderen wellicht beter over berichten.

Jacques leidde de laatste jaren een teruggetrokken bestaan. Met de academische wereld wilde hij niets meer te maken hebben. Hij debuteerde in 1968 met het boek De pen in aanslag, over Nederlandse revolutionairen rond 1848. Daarvoor kreeg hij destijds de Fibulaprijs voor geschiedenis. In de jaren zeventig publiceerde hij diverse artikelen in het Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis, over wat zijn specialiteit werd: de ontluikende Nederlandse arbeidersbeweging in de 19e eeuw. Als eerste wist hij het ontstaan en de geschiedenis van de Nederlandse tak van de Eerste Internationale in kaart te brengen, een baanbrekend werk. Het resultaat was het boek De Eerste Internationale in Nederland 1868-1876 (1973).

Met zijn studie over het Spaanse anarchisme, Arbeiderszelfbestuur in Spanje 1936-1939 (Anarchistische Uitgaven, 1975) had hij willen promoveren, maar om mij vooralsnog onbekende redenen ging deze promotie niet door. Zijn promovendus, Jacques Presser – auteur van Ondergang – was te weinig bekend met het onderwerp en schakelde Arthur Lehning in. Deze las op diens verzoek het manuscript. Direct na lezing belde Lehning Presser op met de mededeling: ‘Absoluut briljant! Onmiddellijk laten promoveren!’ Met Arthur Lehning bleef Jacques contact houden. Jacques was de enige die Lehning ‘oom Arthur’ kon en mocht noemen.

In 1979 publiceerde hij bij de SUN Arbeidersleven in Nederland 1850-1914, een doorwrochte studie van leven en werk van de Nederlandse arbeidersbeweging in de negentiende eeuw.

Eind jaren zeventig gaf Jacques van de ene op de andere dag zijn baan op bij de Universiteit van Amsterdam. Hij maakte vervolgens reizen naar de Balkan en naar Zuid-Amerika. Terug in Amsterdam werd hij straatmuzikant. Met zijn accordeon was hij vaak op de Zeedijk te vinden om in café’s te spelen. Hij raakte geïnteresseerd in de muziek en poëzie uit Albanië en vertaalde graag gedichten van Albanese dichters in het Nederlands. Gepubliceerd zijn deze vertalingen nooit, Jacques vertaalde alleen voor zichzelf. Artikelen schrijven over anarchisme of arbeidersgeschiedenis wilde hij niet meer.

De wereld van historici en van het schrijven over arbeidersgeschiedenis of anarchisme had Jacques de laatste jaren achter zich gelaten, maar wel bleek hij nog steeds uitstekend op de hoogte van recente uitgaves over de geschiedenis van het anarchisme. Uitermate verheugd was hij toen Uitgeverij Kelder enkele jaren geleden zijn boeken over de Eerste Internationale en Spanje herdrukte. Geheel tegen zijn gewoonte in verscheen hij onverwacht op een beurs in Paradiso, waar het boek voor het eerst te koop was.

Giele was tevens bestuurslid van het Ferdinand Domela Nieuwenhuis-fonds, en ook al verscheen hij niet op iedere vergadering, zijn nauwkeurigheid als lid van de kascommissie van het fonds werd gevreesd.

Jacques werd geboren in Noord-Brabant. Hij kreeg een rooms-katholieke opvoeding, maar al vroeg was duidelijk dat hij in de wieg gelegd was om ‘door te leren.’ De plaatselijke pastoor en latere leraren op een katholiek internaat speelden daarbij een stimulerende rol. Zijn jeugdherinneringen zette hij ooit op papier (ongepubliceerd) en liet hij me lezen: een soms wrang, soms hilarisch verslag van een opgroeiende, tegendraadse jongen, die zich vanuit een arme streek in Brabant wist op te werken tot een gewaardeerd geschiedenisdocent en historicus.

Jacques ging de laatste jaren zijn eigen weg, soms zag ik hem weken niet. Dan was hij min of meer ondergedoken. Maar ineens kon hij er dan weer zijn, met vermakelijke verhalen, mooie anekdotes en interessante details over de geschiedenis van het anarchisme. Ik zal hem missen de volgende keer op de bankjes bij Krom.

Martin Smit


About these ads
3 reacties leave one →
  1. 20/04/2012 09:48

    Giele heeft meegewerkt aan diverse uitzendingen van het VPRO radioprogramma OVT, en daar een belangrijke rol in gespeeld. De VPRO is met name schatplichtig aan Giele door zijn heruitgave van de Arbeidsenquete uit 1887, die de basis heeft gelegd voor de prachtige Spoor Terugserie “Ras breekt het uur der vrijheid aan”. Enkele bijdragen van Giele zijn terug te vinden op: http://weblogs.vpro.nl/radioarchief/2012/04/19/jacques-giele-1942-2012/

  2. 03/06/2012 02:40

    ik hield van je Jaques… wat een ‘brain’ en wat een man… ik mis hem en zijn strooien hoed… go jaques… go… unique en brilliant… michel

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

%d bloggers like this: