Skip to content

Over de Plicht tot Verzet

22/04/2011

Rond zijn 87ste levensjaar stelt Arthur Lehning – nu 25 jaar geleden – zijn derde bundel essays en commentaren samen. Die draagt de titel ‘Prometheus en het recht van opstand’ (Amsterdam, 1987). Het zijn bijdragen die gaan over persoonlijke vrijheid, over socialisme, over solidariteit. Vrijheid betekent in zijn zienswijze ook de wil en de moed tot verzet.

In zijn voorwoord bij die bundel gaat Lehning  (1899-2000) in op de hem regelmatig gestelde vraag waarom hij nog steeds deze opvattingen huldigt, terwijl er in de geschiedenis niet veel van is gerealiseerd. Of hij niet ontmoedigd is? ‘Dat vraag ik mijzelf ook wel eens af’, merkt hij op.

Het feit dat de geschiedenis anders is verlopen, kan volgens hem geen reden zijn om van deze ideeën afstand te doen. ‘Des te minder, zegt hij, omdat ze in hun negatieve connotatie steeds en steeds meer bevestigd worden’. En omdat deze denkbeelden niet gerealiseerd zijn, daarom zijn ze nog niet begraven. ‘Ik ben wel pessimistisch, maar niet ontmoedigd’…

Inmiddels zijn we 25 jaar verder en weer opnieuw zijn het mannen van ver boven de tachtig en zelfs tot in de negentig, die van zich doen spreken, nu in Frankrijk. Het zijn de mannen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet (la Résistance) gezeten hebben. Zij zien nu hoe door de huidige politieke kaste wordt verkwanseld waar het Verzet voor stond. Daarover heerst bij hen verontwaardiging.

Het gaat om mannen als Stéphane Hessel (1917), Raymond Aubrac ( 1914) en op zijn eigen manier Edgar Morin (1921). Wat is de algemene teneur? Onder de kop ‘Als het Verzet het heden onder stroom zet’ wordt drie dagbladpagina’s lang de literatuur besproken, die is losgebarsten naar aanleiding van de oproep tot verzet door deze mannen (Le Monde Des Livres, 15 april 2011). Er dringen zich namelijk kwesties op die het verleden met het heden verbinden.

Die verbinding valt niet weg te wuiven met opmerkingen als ‘de geschiedenis herhaalt zich niet lineair’ of  dat ‘het hedendaagse Frankrijk niet is dat van Vichy’ (dit laatste is een verwijzing naar de Franse regering die tijdens de oorlog met de Duitsers collaboreert), zo merkt Nicolas Offenstadt op in een verzamelbespreking (zie de genoemde uitgave van Le Monde). Neen, maar er zijn wel degelijk verbanden zo laat hij zien!

Dit is precies waarmee de ‘Oude Mannen’, ieder op hun wijze in talloze publicaties, voorwoorden en interviews hun oproep tot verzet legitimeren. Zij wijzen op de lijn tussen de strijd die zij toen voerden en de hedendaagse sociaal-politieke strijd. Niet aflatend tonen zij aan: de strijd van de verzetsmannen en –vrouwen is niet die van een afgesloten periode, waar alleen nog wat oude getuigen over praten of die historici dient als studiemateriaal… De besproken literatuur in Le Monde getuigt daarvan.

Het begint allemaal in maart 2004 als een handvol oude verzetslieden – sommigen met hun vrouwen, zoals Lucie Aubrac – elkaar treffen. Zij brengen opnieuw in herinnering de geest van het verzetsprogramma uit het verleden: strijden tegen onrechtvaardigheid en sociale overheersing, tegen de allesdoordringende macht van het geld, tegen de ‘internationale dictatuur van de financiële markten die de vrede en de democratie bedreigt’. Het Verzet behoort niet aan het verleden!

Met kracht van argumenten verbinden zij het verleden met het heden. Op die wijze hopen zij jongere generaties te bereiken om in de geest van deze erfenis te strijden tegen de overheersing van het bewind-Sarkozy. Zij moeten de elementen van die erfenis gebruiken als ‘gereedschap’ ten behoeve van de strijd, nu!

In de jaren na 2004 hebben woordvoerders van die groep verzetslieden, zoals Hessel en Aubrac in woord en geschrift gewezen op de noodzaak om verzet te bieden tegen de hedendaagse ontmanteling van de publieke voorzieningen, tegen het weg schoffelen van allerlei vormen van sociale zekerheid. Terugkerend is de aandacht voor het feit dat de erfenis van het Verzet verplicht tot ongehoorzaamheid om aldus de fundamentele waarden ervan te helpen verzekeren (meer over wat deze groep beweegt, klik HIER ). Uiteraard manifesteren Franse ‘Jongere Generaties’ zich, voor die oproep al, in tal van acties. Daarover is informatie aan te treffen op de site van de Ongehoorzamen (klik HIER).

Het is niet mijn bedoeling te beweren dat het voorgaande een direct verband houdt met het anarchisme. Maar de wil tot verzet moet herkenbaar zijn. Het zelfde geldt voor de thema’s die worden aangedragen om daarop een ‘verzetsbeweging’ te zetten. Dit betekent dat men zich kan aansluiten bij wat in beweging is gezet, te weten het leveren van verzet. Daarbij kunnen bijzondere, anarchistische visies worden ingebracht. Dit alles zonder in zo’n algemene beweging op te gaan (anarchisme als katalysator). Zo zal er ook sprake zijn van een libertaire ‘onthouding’ aan partijpolitieke activiteit. Het gaat immers om een bevrijding die zelfbevrijding moet zijn, om te voorkomen dat een nieuwe onderdrukking ons deel wordt.

Hiermee houdt ook verband wat het anarchistische weekblad Le Monde libertaire heeft opgezet blijkens nummer 1631 (14-20 april 2011). Vanaf dat nummer zal enkele weken lang, met telkens een paar artikelen, het onderwerp zelfbestuur in discussie zijn. Een en ander moet uitlopen in een door de Franse Anarchistische Federatie georganiseerde actieweek (16-21 mei) over zelfbestuur. De actieweek zal worden afgesloten op 21 mei a.s. met een manifestatie in Parijs.

Daarmee is een mooie opeenvolging van onderwerpen in beweging gebracht: na de onderdrukking en het verzet ertegen volgt de bevrijding. Die is evenwel niet tot zijn eind gebracht zonder zelfbestuur. Daar moet dus voor worden door gestreden. In dat geval heeft de opmerking van Arthur Lehning van 25 jaar terug nog hoge actualiteitswaarde: ‘In het huidige tijdsgewricht [1987] zou een traktaat over opstand niet zozeer over het recht van opstand maar veeleer over de plicht tot opstand moeten handelen’ (p. 83 van de genoemde bundel). De ‘Oude Mannen’ hebben gesproken. De ‘Jongere Generaties’ zijn aan zet!

Thom Holterman

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: