Skip to content

Over Oorlog, Vrede, Tolstoj, AIVD en veel meer: de wereld overhoop!

05/05/2011

[in De AS nr. 173 / 174 te vinden als rubriek: HARD RAIN 14]

Vorig jaar was het honderd jaar geleden dat de grote Russische schrijver en christenanarchist Leo Tolstoj (1828-1910) stierf. Er is niet of nauwelijks aandacht aan besteed in de media. Een schaarse uitzondering daarop vormt het interview dat de Volkskrant (17 november 2010) had met de pedagoog Dolph Kohnstamm. Hij houdt zich bezig met de pedagoog en onderwijshervormer Tolstoj, van wie meestal weinig meer bekend is dan dat hij op zijn landgoed Jasnaja Poljana een schooltje stichtte. Kohnstamm vertelt dat hij een deel van Tolstojs onderwijsverslagen heeft bewerkt en op zijn website heeft gezet. Verder zegt hij dat Tolstoj weliswaar geen samenhangend pedagogisch stelsel heeft nagelaten, maar dat hij niettemin mooie beschouwingen heeft geschreven over bijvoorbeeld het aanleren van kennis over aardrijkskunde en geschiedenis en ook over de problemen bij de culturele vorming van volkskinderen. Voor meer informatie zie: http://www.kohnstamm.info/tolstoj-als-pedagoog. (Zie ook de AS 57 over Tolstoj).

Juist wanneer ik in het laatst verschenen nummer (102) van ZOZ (www.omslag.nl) lees dat binnenkort herdacht wordt dat 25 jaar terug de nucleaire ramp in Tsjernobyl plaats vond (www.tegenstroom.nl), raakt in het Japanse Fukushima de ene na de andere kernreactor in brand. Met catastrofale gevolgen. Zo zien we dat er te beginnen met Harrisburg (1979) in enkele decennia al drie kernrampen zijn gebeurd. Kernenergie blijft dus een van de grootste bedreigingen van de mensheid, maar wie wist dat niet? Toch wil het rechtse kabinet, dat sinds kort in Nederland aan de macht is, hoe dan ook een tweede kerncentrale in Borssele. Terwijl in Duitsland juist kerncentrales (tijdelijk) zijn stilgelegd.

Verder in deze ZOZ aandacht voor TT, de beweging van Transition Towns. (Zie daarover Peter Polder in de AS 169/170.) Na twee jaar is deze in Engeland ontstane beweging hier geworteld. Nederland heeft inmiddels in 34 plaatsen TT-werkgroepen die bezig zijn met 83 locale initiatieven, vooral op energiegebied (www.transitiontowns.nl). In nummer 100 van ZOZ (eind 2010) wordt teruggeblikt op de stormachtige groei van het blad: van 68 abonnees bij de start in 1994 naar 1600 nu. De totale oplage is nauwelijks hoger omdat uitgever Omslag op een trouwe achterban mikt die op tijd zijn abonnement verlengt. Omslag meent dat een papieren blad waarvoor betaald moet worden een veel hechtere band tussen lezers en redactie schept dan bij een website of elektronische nieuwsbrief mogelijk is. Waarmee ik het overigens hartgrondig eens ben. Uit de lezersbrieven in dit feestelijke nummer blijkt dat ZOZ vooral voorziet in alledaagse behoeften (anders wonen, anders leven) en dat slechts weinigen reageren op de – weliswaar impliciet – politieke boodschap van het naar mijn mening ‘praktische anarchisme’ die het blad brengt.

Een informatief artikel over TT trof ik aan in het februarinummer van Doorbraak (www.doorbraak.eu). Ed en Daniel van TT zijn vooral actief in Rotterdam-Noord, waar ze een netwerk hebben kunnen organiseren dat zich richt op het functioneren van een buurttuin. Ook is er een doe-het-zelf werkplaats opgezet, waar eerst buurtkinderen op af kwamen en daarna hun ouders. In het interview vertellen ze hoeveel moeite het hun heeft gekost om zoiets van onderop te organiseren. Zo moet je er op bedacht zijn dat neonazi’s vanuit de gedachte ‘eigen omgeving eerst’ aansluiting zoeken. Dat kan je verhinderen door in je statuten op te nemen dat de rechten van de mens gerespecteerd moeten worden. En verder blijkt dat de deelgemeente in de loop van de tijd de buurttuin gaat verdedigen tegenover de stedelijke dienst Gemeentewerken met zijn dominantiedrang als het om een stukje grond gaat.

Verder in dit nummer onder meer een artikel over de wereldwijde discriminatie, uitsluiting en geweld tegen vrouwen. Dit naar aanleiding van een boek van de Amerikaanse journalisten Kristof en Wudunn die bekend werden door hun artikelen over de opstand op het Tiananmenplein in Beijing in 1989. Ze reisden door Azië en Afrika en registreerden er de seksslavernij, het eergerelateerd geweld, de babymoorden, de verkrachtingen, de genitale verminkingen en de structurele uitsluiting van gezondheidszorg en onderwijs. Gedurende de hoogtijdagen van de trans-Atlantische slavenhandel werden er per jaar gemiddeld 80.000 slaven naar Amerika vervoerd en verkocht. Vandaag de dag worden maar liefst tien keer zoveel vrouwen internationaal verhandeld. Ook in het westen zien we daar de gevolgen van. Alleen al in de gelegaliseerde prostitutie in Nederland is het aandeel van buitenlandse vrouwen die zijn verhandeld aanzienlijk.

Verder in dit nummer (en ook in eerder verschenen nummers) veel aandacht voor het verzet tegen het ‘racistische rijkeluiskabinet van Rutte, Verhagen en Wilders’. En in nummer 7/2010 een verslag van de juridische strijd van een jonge vrouw tegen de repressieve Nederlandse paspoortwet, die op last van Brussel, in september 2009 werd ingevoerd. Ze weigert haar vingerafdrukken af te geven omdat die dan in een database worden opgeslagen waar inlichtingen- en politiediensten toegang tot hebben. Ze vertrouwt de beveiliging van die database niet. Maar door haar weigering kan deze vrouw fluiten naar een nieuw paspoort. En dat betekent dat ze zich niet kan legitimeren en dat ze dus geen bibliotheekpasje kan krijgen, geen bankrekening kan openen of aangifte bij de politie kan doen. Financiële steun voor haar gang naar de bestuursrechter is welkom (rekeningnummer 786835060 van Louise van Luijk in Den Haag).

Waarschijnlijk krijgt het Fonds Internationale Solidariteit (FIS), in 1922 opgericht door de antimilitaristische anarchisten van de IAMV als steunfonds voor dienstweigeraars en anderen die zich tegen het leger verzetten, een nieuwe naam. Overigens kon in de jaren dertig ook een beroep op het FIS gedaan worden voor steun aan uit Duitsland gevluchte geestverwanten (zie daarover Rudolf de Jong in de AS 158). Jan Bervoets (jan.bervoets@casema.nl) bericht in nr.4/2010 van Vredeskoerier ’t Kan Anders dat wordt gedacht aan de naam Stichting Antimilitaristisch en Anti-atomair Steunfonds (SAAS). Naast het verlenen van hulp en bijstand aan personen of organisaties die zich geweldloos verzetten tegen oorlogsvoorbereiding, wil SAAS bovendien steun verlenen aan degene die slachtoffer is van zijn of haar strijd tegen kernenergie. Bijdragen aan het steunfonds, vooralsnog met de oude naam, kunnen gestort worden op rekeningnummer 0482400 van het Fonds Internationale Solidariteit.

Nr.1/2011 van het blad bericht dat de Israëlische Coalitie van Vrouwen voor Vrede een rapport heeft opgesteld over de toenemende vervolging van vredesgroepen en mensenrechtenorganisaties in dat land. Gemeld wordt dat actieve critici van het Israëlische overheidsbeleid op grond van een nieuwe antiterrorismewet worden gearresteerd in opdracht van Shin Beith, de geheime politie. De procesvoering is geheim; het rapport spreekt van ‘martelverhoren’.

In het zusterblad Vredesmagazine (www.vredesmedia.nl) van februari valt een artikel van Meindert Stelling, voorzitter van het Tribunaal voor de Vrede (pb 92066, Amsterdam), op. Hij schrijft over een uitspraak van het gerechtshof in Den Haag, dat stelt dat er gevallen kunnen zijn waarin nucleaire genocide rechtmatig is. Verder in dit nummer een door Kees Kalkman samengesteld onderzoeksdossier over militaire grootmacht China.

In een zakelijk geschreven maar daarom niet minder onheilspellend artikel van Marc Josten in kwartaalblad Human (pb 75490, Amsterdam) van winter 2010 schetst de auteur allerlei gevallen van alledaagse staatsrepressie in Nederland, vooral als gevolg van het samengaan van bureaucratische praktijken en digitale technieken. Is het bijvoorbeeld bekend dat de Verenigde Naties Nederland vaker heeft veroordeelt voor schending van de rechten van het kind dan Moldavië en Wit-Rusland?

Marcel ten Hooven interviewde voor De Groene Amsterdammer (17.02.11) wetenschapper Jan van Dijk (Tilburg) en ervaringsdeskundige (na een bankoverval), tevens wetenschapsfilosoof, Rein Gerritsen over gevangenisstraffen. Het leverde een mooi artikel op. Beide geïnterviewden komen tot de conclusie dat slachtoffers niks aan zwaardere straffen hebben, zoals staatssecretaris Fred Teeven steeds roept. Slachtoffers hebben er behoefte aan om met respect behandeld te worden, aan het woord te komen, een moreel oordeel van de rechter te horen. En aan het betalen van schadevergoeding. Overigens ervoer Gerritsen het verblijf in de bajes, zeker de perioden in de isoleercel, allerminst als een verzorgde hotelvacantie (‘Ik was totaal afgestompt…In huizen van bewaring en in politiecellen vinden de meeste zelfmoorden plaats.’). Van Dijk stelt dat harder en langer straffen geen recht doet aan het slachtoffer (‘Ook veel strafrechtgeleerden denken dat aandacht voor het slachtoffer gelijk staat aan harder straffen…Dat is zo’n versimpeling…Voor de meeste slachtoffers staat dat niet voorop.’)

Criminoloog Van Dijk hekelt het woord slachtoffer: ‘In alle oude, niet-westerse talen ontbreekt de associatie met offeren totaal. In het Chinees wordt een gedupeerde van een misdaad aangeduid met “de schade ontvangende partij”. Die aanduiding lijkt me veel toepasselijker (…) Het woord slachtoffer is in zwang geraakt in de tijd dat in het christendom de nadruk kwam te liggen op de notie dat Jezus Christus stierf voor onze zonden. Ik word geïntrigeerd door de vraag waarom slachtoffers zo’n ondergeschoven positie hebben (…) In navolging van Jezus is het slachtoffer iemand die zijn lijden moet aanvaarden en de dader moet vergeven. Die vergevingsmoraal zit diep verankerd in het christendom.’

Van Dijk wijst er op dat het canonieke recht een grote invloed heeft gehad op het statelijke recht. Het slachtoffer kreeg geen positie in het proces. Hij werd geacht passief te lijden en de dader te vergeven. Dat dit het geval is in het canonieke recht hebben we de laatste jaren gezien door de misbruikaffaires in de katholieke kerk. Alles was er op gericht om de slachtoffers van seksueel misbruik monddood te maken. ‘Dat was de functie van het proces in de kerk!’ En Gerritsen meent dat volgens de katholieke zienswijze de zonde niet zozeer is dat iemand is misbruikt, als wel dat een priester in de verleiding is gekomen.

Dezer dagen verschijnt een Nederlandse vertaling van een studie van Thomas Weber over de oorlogsjaren van Adolf Hitler. Nee, niet die van de Tweede Wereldoorlog maar die van de Eerste. In zijn Mein Kampf en in zijn vele toespraken schiep Hitler de mythe dat hij als Oostenrijkse vrijwilliger zijn leven op het spel had gezet voor de toekomst van Duitsland. Het Historisch Nieuwsblad (dec.2010/jan.2011) concludeert op basis van het boek van Weber dat hij veeleer een ‘Etappenschwein’ (letterlijk: achterhoedevarken) geweest moet zijn. In ieder geval moesten veel van zijn vroegere medesoldaten later niets van hem hebben. Ook NRC Handelsblad en de Volkskrant besteden veel aandacht aan Adolf Hitler en de Eerste Wereldoorlog. Het ware verhaal (uitgeverij Nieuw Amsterdam).

In werkelijkheid stond Hitler nooit in de modderige loopgraven en is hij zelden in de buurt van de frontlinies geweest. Hij was ordonnans, koerier van het hoofdkwartier bij Tourcoing, tussen Lille en de Belgische grens, lag ’s nachts warm in zijn eigen bed, en had maar een vriend, een Britse deserteur: de witte terriër Fox. Al in het begin van de oorlog werd Hitlers regiment bij Ieper gedecimeerd. De weinige overlevenden werden allen bevorderd. Hitler was sindsdien Gefreiter (korporaal) en werd een paar weken later bovendien, net als de andere koeriers, gedecoreerd met het IJzeren Kruis tweede klasse.

Een jaar later werd hij geraakt in zijn dijbeen door enkele splinters van een Britse granaat en werd hij overgebracht naar een Berlijns ziekenhuis. Hij was snel genezen en genoot maandenlang van de bezienswaardigheden in de hoofdstad, terwijl zijn medesoldaten in de modder crepeerden. Daarna verbleef hij nog een tijdje in München en kwam in het voorjaar van 1917 terug bij zijn oude regiment. In augustus 1918 kreeg hij op voorspraak van de joodse officier Guttmann het IJzeren Kruis eerste klasse toegekend.

Twee maanden later werd Hitler, samen met andere koeriers, slachtoffer van mosterdgas. Hij raakte (tijdelijk) verblind en kwam terecht in een kliniek in de buurt van Berlijn. Dat was geen kliniek voor oogheelkunde maar een psychiatrische kliniek waar hij werd verpleegd wegens oorlogshysterie. In Mein Kampf zegt Hitler er niets over. Terug in München werd hij gekozen tot plaatsvervangend verbindingsman van zijn bataljon. In september 1919 bezocht Hitler voor het eerst een bijeenkomst van de marginale Deutsche Arbeiter Partei en besloot daaarop om politicus te worden. In veteranenkringen was Hitler niet populair en slechts weinigen van hen sloten zich daarom aan bij deze rechtspopulistische partij.

Van Hitler naar Wilders. In het maandblad De Vrijdenker van februari 2011 (www.devrijegedachte.nl) publiceert Wim de Lobel een artikel (‘Waarom Wilders geen fascist is!’) dat gelezen kan worden als een reactie op Rob Riemens, auteur van het pamflet De eeuwige terugkeer van het fascisme (Amsterdam/Antwerpen 2010). Riemens betoogt dat Wilders’ PVV het prototype is van hedendaags fascisme. De Lobel bestrijdt die etikettering met verwijzing naar Edwin Klijn en Robin te Slaa, die in Trouw van 4 december 2010 stellen dat Wilders geen fascist is. Klijn en Te Slaa, die onlangs een vuistdikke geschiedenis van de NSB schreven, menen dat Wilders zich niet zoals de vooroorlogse fascisten met geweld tegen de democratie keert, maar juist binnen bestaande kaders streeft naar verdere democratisering van het staatsbestel. Ze stellen dat Wilders’ rechtspopulisme in het liberalisme wortelt en niet zoals de vroegere fascisten in een antiliberale tegencultuur.

Aan Wilders’ voorkeur voor rechtsliberale denkbeelden valt niet te twijfelen en zo beschouwd is zijn tegencultuur inderdaad niet antiliberaal. Maar of dat hem nu tot een democraat maakt? Wat me meer intrigeert is zijn goed praten van het politieke beleid van Israel en het feit dat zionistische organisaties en personen (onder wie Pamela Geller) in de Verenigde Staten fondsen voor hem werven. Voor ultrarechtse en zionistische Amerikanen is Geert de held die het moslimgevaar in Europa bestrijdt. En veelzeggend is dat bij de selectie van PVV-politici allereerst gekeken wordt hoe die over Israel denken!

In Hard Rain heb ik er eerder over bericht: Roel van Duijn (1943), bekend van Ban-de-bom en De Vrije, van Provo en Kabouter, en van De Groenen en GroenLinks, levert strijd met de geheime dienst AIVD. Hij wil zijn complete dossier dat de vroegere Binnen­landse Veiligheidsdienst vanaf 1962 heeft opgesteld, inzien. Omdat hij zegt daarop vanzelfsprekend recht te hebben en bovendien omdat hij die documenten nodig heeft om zijn memoires te kunnen schrijven. In 2009 eiste hij excuses van de AIVD nadat hij er achter was gekomen dat hij decennialang was gevolgd. Van Duijn voelt zich in zijn privacy geschaad en is niet tevreden met een incompleet dossier. In november vorig jaar eiste hij bij de bestuursrechter in Den Haag de ontbrekende stukken op. De rechter gaf Van Duijn gedeeltelijk gelijk maar de AIVD houdt zich doof. Het Tweede Kamerlid Harry van Bommel (SP) wil vragen stellen over deze kwestie aan de minister van Binnen­landse Zaken. Van Duijn vraagt nu om Van Bommel te ondersteunen door het zetten van je handtekening. Er zijn inmiddels ruim 1400 handtekeningen binnen, maar er zijn er 2000 nodig. (Je handtekening zetten doe je via: http://petities.nl/petitie/gun-roel-zijn-recht)

In nummer 23/2011 van Directe Actie, het blad van de Anarchistische Groep Amsterdam (http://agamsterdam.wordpress.com) wordt aandacht besteed aan wantoestanden op de bajesboot (vluchtelingendetentiecentrum) in Zaandam. Interessant is het verslag van de zoektocht naar anarchistische groepen in Turkije, zoals bekend een staat met een enorm controleapparaat. De tocht brengt de schrijver onder meer in Istanbul en in Koerdistan (Koerdisch anarchist: ’Een Koerdische staat zal ik ook niet accepteren’). De belangrijkste anarchistische organisatie is de DAF, die onder meer dienstweigeraars ondersteunt. In dit nummer ook aandacht voor ontluikend anarchisme op IJsland.

Ongeveer elke maand verstuurt voormalig AS-redacteur Bas Moreel (basmoreel@ yahoo.com) aan ieder die daarvoor belangstelling heeft zijn digitale Anarchism Bulletin, met daarin veel internationaal anarchismenieuws en literatuur. Zo lees ik in nummer 35 (march 2011) dat momenteel twee hoofdstukken van de monumentale studie van Alexander Shubin over de Makhnobeweging in de prille revolutiejaren in Rusland uit het Russisch in het Engels zijn vertaald, een tekst die te lezen is via http://www.makhno.eu

Half maart maakte de vermaarde 82-jarige Amerikaanse anarchist Noam Chomsky een korte tour door Nederland. Hij sprak in Leiden en in de Amsterdamse Westerkerk. De toegangskaartjes waren binnen een paar uur uitverkocht. Maar zijn betoog (‘Contours of Global Order’) is nog terug te zien en te lezen (www.chomsky.nl). Chomsky ging in op de huidige opstanden en de roep om democratie in de Arabische wereld. Hij belichtte daarbij de rol van de Verenigde Staten in de afgelopen decennia, waarin steeds de heersende klassen in die landen gesteund zijn. Maar de macht van de Amerikanen in de wereld is tanende, wat samenhangt met de economische omstandigheden. (Een interview met Chomsky verscheen in NRC Han­dels­blad van 17 maart 2011.)

Tot slot (1). Rymke Wiersma, bekend van Atalanta en van de AS, schreef Filo en Sofietje, een leuk boekje voor kinderen van acht tot twaalf jaar, met tekeningen van Titi Zaad­noordijk. De kinderen stellen vragen bij alledaagse dingen, maar de antwoorden roepen weer nieuwe vragen op. Voor Filo is nadenken het leukste en belangrijkste dat er is; Sofietje roeit en maakt vliegers. En samen filosoferen ze. Het boekje telt 64 bladzijden en kost 8,50 euro. (www.at-a-lanta.nl)

Tot slot (2). De Volkskrant (19 maart 2011) interviewde Peter Blom, bestuursvoorzitter van de Triodosbank, een bank met wortels in de antroposofie, die geen bonussen voor de top uitkeert. Blom (55) is bankier en anarchist (‘Weg met de Staat!, maar zonder bloedvergieten.’). Op jeugdige leeftijd ontdekte hij het werk van Peter Kropotkin en die is tot op de dag van vandaag ‘zijn anarchistische held’ gebleven.

Tot slot (3). Nog een bericht uit de Volkskrant (30 maart 2011). In India is woedend gereageerd op een nieuwe biografie van Mahatma Gandhi, de ‘vader’ van de onafhankelijkheid van het land en wereldwijd bekend als theoreticus en activist van geweldloos verzet. Joseph Lelyveld, auteur van Great Soul: Mahatma Gandhi and His Struggle With India, schrijft dat Gandhi in 1908 zijn vrouw verliet voor de Duitse architect en bodybuilder (!) Hermann Kallenbach in Johannesburg (Zuid Afrika) en bij hem introk. Deze liefdesrelatie zou ongeveer twee jaar geduurd hebben. In India wordt aangedrongen op een nationaal verbod van het boek.

Tot slot (4). ‘De bal is boos’ is de titel van een artikel in De Groene Amsterdammer (17 februari 2011) over voetbal en revolutie. Gesteld wordt dat misschien wel de belangrijkste politieke rol op het Tahrir-plein in de Egyptische hoofdstad gespeeld is door voetbalfans. Het gaat om de aanhang van de clubs Al-Ahly en Zamalek, die gewoonlijk met elkaar op de vuist gaan. Nu vonden ze elkaar in het straatprotest tegen president Moebarak en diens regime. Deze supporters zijn gewend aan politiegeweld en namen vaak het voortouw bij de demonstraties en andere protesten. Een ander verhaal over de Egyptische opstand valt te lezen in de Volkskrant (26 februari 2011). Daarin wordt de schijnwerper gericht op de Amerikaanse theoreticus van geweldloos verzet, Gene Sharp, inmiddels 83 jaar oud. Zijn boeken zijn in 30 talen vertaald en zijn pleidooien voor geweldloze strijd inspireerden onder meer de Servische jongerenbeweging Otpor die indertijd Milosevic ten val hielp brengen. Nu nam men in Tunesië en Egypte via internet kennis van zijn actie­methoden in de strijd tegen repressieve regimes. De BBC zag hoe opstandige Egyptenaren zijn overzicht van 198 geweldloze methoden bij zich hadden. (Wie meer over Sharp en zijn boeken over geweldloze acties wil weten, kan terecht bij de SVAG via http://www.geweld­loze kracht.nl)

Tot slot (5). Recent verscheen bij Eburon, Delft het door Bart van der Steen en Ron Blom geredigeerde boek Wij gingen onze eigen weg. Het bevat herinneringen van vier actieve revolutionair-socialisten (Fokke Bosman, Andries Dolleman, Henri Engelschman en Joop Flameling) in de periode 1930 tot 1950. Dit boek telt 167 bladzijden en kan voor 12,50 euro besteld worden via ronblom@tomaatnet.nl

Tot slot (6). Kort voor het afsluiten van dit nummer bereikte HR het bericht dat de nieuwe uitgeverij Schokland een heruitgave brengt van het prachtige De sfinx van Spanje van Lou Lichtveld (Albert Helman) uit 1937. Meer info in het komende nummer van de AS.

Hans Ramaer

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: