Skip to content

Agnotologie, leer van de bewust veroorzaakte onwetendheid

05/06/2011

Agnotologie is niet langer meer het zoveelste nieuwe woord. Het heeft zich ontwikkeld als discipline in de filosofie, de sociologie en de kennisleer / geschiedenis van de wetenschap. Het kennisobject van die studie is de onwetendheid zelf (hoe kan het bestaan dat ‘men’ dit niet weet?) en daarnaast behoren er ook toe de middelen die worden gebruikt om ‘onwetendheid’ te produceren, het te laten voortbestaan en het zelfs te propageren (het is beter dat ‘men’ het niet weet).

Toen ik in het Franse dagblad Le Monde van 4 juni 2011 daar een artikel over las, moest ik denken aan het televisie-interview met Marine Le Pen, dat de KRO (programma ‘Oog in oog’) op 1 juni 2011 had uitgezonden. Dit interview met de leidster van het Franse extreem rechtse Front national (FN) werd gebruikt in een opiniestuk op Joop.nl. Ik plaatste daar het volgende commentaar bij.  

<<  Verbijsterd heb ik naar het interview met Marine Le Pen gekeken. Die verbijstering gold in dit geval niet de uitspraken van dochter Le Pen, maar de vragen en non-aanwezigheid van de interviewer. Vraag: ‘Mevrouw Le Pen, bent u fascist?’. Neen, natuurlijk niet, is haar beargumenteerde antwoord. Het is scoren voor open doel door haar. Wat een onbenul, zo’n interviewer, aan wie kennelijk voorbij is gegaan met een intelligent iemand te worden geconfronteerd en die (langdurig) geschoold is in het debatteren.

Marine Le Pen is strafrechtjuriste. Had ze in haar verdere opleiding voor een carrière in die richting gekozen, dan zou ze tot de topklasse van de strafrechtadvocatuur zijn gaan behoren, is de overtuiging van rechtse zowel linkse grote Franse strafrechtjuristen. Weet ik dat van mijzelf? Neen.

Je hoeft alleen maar het Franse dagblad Le Monde (een soort NRC-Handelsblad) bij te houden. Zie bijvoorbeeld de weekendbijlage bij die krant van 28 mei 2011 onder te titel: ‘Marine Le Pen, nouvelle image et vieilles idées’.

Door gebrek aan voorbereiding van de interviewer, althans zo komt het bij mij over, zijn we geconfronteerd met een perfecte show van ‘dédiabolisation’ van wat het ‘zachte monster’ wordt genoemd. Zie daarover verder mijn ARTIKEL.  >>

De vraag is of het gebrek aan voorbereiding betreft van de interviewer (Sven Kockelman) en de redactie van het programma, of ‘manipulatie’ van hun kant? Aan dit laatste denk je al gauw als je bent opgevoed, zoals ik, met The Hidden Persuaders (1957) van Vance Paccard (1914-1996). Diens boek onderzoekt vormen van manipulatie door adverteerders om kooplust bij consumenten op te wekken. Het besteedt ook aandacht aan de bewuste manipulatie van het kiezerscorps ten behoeve van het aanprijzen van bepaalde politici.

Bij ‘Oog in oog’ zou het om het laatste moeten gaan. Maar wie prijst nu dochter Le Pen in Nederland aan? Paccard liet ik dus los om vervolgens bij de agnotologie terecht te komen. Stel nu dat het de bedoeling van de programmamakers was, om het verschijnsel van extreem rechts als minder ‘eng’ te laten verschijnen, dan men dat van Wilders (PVV) kent? In dat geval lijkt me de opzet geslaagd. Ik geef toe, het is speculatie van mij. Maar als ik er naast zit, dan zijn het gewoon domme lui, die programmamakers.

In beide gevallen (kwestie van manipulatie / dommigheid) is er informatie aan de kijker onthouden. Zo is in de Franse samenleving een racistische tendens manifest geworden. Het is met name de regering-Sarkozy die deze tendens heeft gevoed met maatregelen die beogen de wind uit de zeilen van het FN te nemen. Dit is zover doorgeschoten dat Marine Le Pen niet eens ten onrechte kan opmerken: de regering-Sarkozy is het met ons eens.

De herhaalde debatten over de nationale identiteit, de islam, de voortdurende jacht op ‘buitenlanders’ (illegaal of niet) eerst door Brice Hortefeux, daarna door de opvolger van het ministerie van binnenlandse zaken, Claude Guéant hebben geleid tot een ‘verheviging van intolerantie’ (constatering van de ‘Commission nationale consultative des droits de l’homme’; CNDH).

Le Monde van 3 juni 2011 besteedt aandacht aan deze problematiek en wijst met name op het racisme waarmee blanken worden geconfronteerd als zij met niet blanke kinderen over straat gaan. Of het soms geadopteerde kinderen zijn, of het om een oppas over andermans kinderen gaat, wordt gevraagd… Het koppel van twee mensen met verschillende huidskleur blijkt met onvoorstelbare vooroordelen te worden bejegend.

In dit soort gevallen gaat het om racisme. Maar inmiddels ben je, onder omstandigheden, niet eens meer veilig als je Fransman bent, de Franse nationaliteit hebt en een geboortebewijs kan overleggen, door een Franse autoriteit in Frankrijk afgegeven. Die omstandigheden deden zich voor bij een Franse journalist, Michka Assayas, die in een Kafkaiaans traject terecht kwam om zijn gestolen paspoort te vernieuwen. Lees diens boek Faute d’identité (Grasset, 2011) er maar op na.

Is het racistische optreden van de regering-Sarkozy, is het openlijk verscheuren door Franse politiefunctionarissen van door Italië afgegeven verblijfspapieren van gevluchte Tunesiërs in Parijs, in de schoenen van Marine Le Pen te schuiven? Neen. Zij gaf er geen opdracht toe. De huidige Franse regering is er verantwoordelijk voor.

Marine Le Pen richt zich, onlangs nog, in een brief aan verkozen gedeputeerden om de dubbele identiteit te verbieden. Daarin ziet zij een onderwerp van ‘première importance pour l’avenir de notre nation’, benadrukt zij (geciteerd in een bijdrage getiteld ‘Double nationalisme’ in Le Monde van 4 juni). Je moet je loyaliteit durven erkennen: aan Frankrijk of dat andere land… Het zelfde type populisme spreekt uit het idee quota in te voeren voor het maximum aantal zwarte spelers in het Franse nationale elftal (zijn die zwarte spelers dan geen Fransen? Of zullen ze wellicht met een dubbele nationaliteit in het Franse doel gaan schieten…?).

Bij ‘Oog in oog’ komt Marine Le Pen mooi weg als het om dit soort en aanverwante kwesties gaat. Zij is als woordvoerster daar zeer gewiekst in. Zij heeft in het FN de lijn van de dédiabolisation ingezet. Dat betekent niet dat er binnen het FN over bepaalde onderwerpen niet op een andere wijze wordt gedacht, dan dat zij in zo’n programma als ‘Oog in oog verwoordt. Dat kan bekend zijn. Lees het paginagrote artikel ‘Les penseurs de Marine Le Pen’ (Le Monde van 28 mei 2011). Lees het boek van C. Fourest en F. Venner, Marine Le Pen (Grasset, 2011).

De dédiabolisation is dan door haar ingezet, de fundamenten van het FN zijn nauwelijks gewijzigd. Wie daaraan voorbij gaat, is bezig ‘bewust veroorzaakte onwetendheid’ (agnotologie) te verspreiden. Dit keer is het de KRO, de andere keer een ander medium.

Thom Holterman

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: