Skip to content

De Systeemcrisis en de Nieuwe Antikapitalistische Beweging

02/01/2012

[In de AS nr. 176 te vinden als rubriek: HARD RAIN 16]

Trust yourself, and look not for answers

where no answers can be found.

(Bob Dylan, Empire burlesque – 1985)

In NRC Weekend van 26&27-11-2011 publiceert de Engelse politiek filosoof John Gray een mooi artikel over de politieke en economische crisis, getiteld ‘De utopisten zijn de gevestigde politici’. Hij schrijft onder meer dat er van de Occupy-beweging gezegd wordt dat de ideeën ervan tegenstrijdig of onrijp zijn, maar dat die internationale protestbeweging tegen de bankiers en bestuurders – anders dan de politieke elites – tenminste de werkelijkheid onder ogen ziet. Niet de activistische kampeerders bij Wall Street, op het Beursplein en op talloze andere plekken in de wereld bedreigen de wereldeconomie, aldus Gray. Het gevaar komt van de ontkenning dat er een systeemcrisis is. In hun pogingen een systeem overeind te houden waarvan de werking chronisch hapert, maken de elites een rampzalige ineenstorting des te waarschijnlijker. En in een artikel in de Volkskrant van 26-11-2011 zegt de socioloog Manuel Castells dat het tijdperk van goedkoop krediet, van gemakkelijk geld, voorbij is. Ook ter rechterzijde klinkt kritiek op de dogma’s die de elites de afgelopen dertig jaar propageerden. De steun voor de vrije markt is immers gebaseerd op twee argumenten. De eerste is dat ze efficiëntere uitkomsten biedt dan alternatieven en de tweede dat ze de hele samenleving meer welvaart biedt. Wat is daarvan geworden?

En AS-redacteur André de Raaij schrijft in dit verband het volgende. ‘De gevestigde nieuwsmedia waarschuwen voortdurend voor de zich aandienende economische crisis, hyperinflatie, instortende valuta, “verdampende banktegoeden”. De staatsschuld – is het lopende verhaal – is onaanvaardbaar opgelopen en de beste wijze om dit euvel te bestrijden is op termijn de pensioengerechtigde leeftijd verhogen, het ontslagrecht flexibel maken, grootschalig privatiseren en de lonen bevriezen. Het recept wordt toegepast op Griekenland, Ierland, Italië, Portugal – we kunnen een idee hebben wie volgt, maar waar het einde is, veinzen we niet te weten.

Veinzen, schrijf ik, want nooit tevoren heeft het socialisme/anarchisme zozeer “op de agenda gestaan” voor de gehele mensheid als nu. Het streven is – en dit moet anarchisten bij uitstek aanspreken – niet voorbehouden aan de zich noemende socialisten of anarchisten, integendeel. Grote groepen mensen sluiten zich bij elkaar aan in voortdurende demonstratie tegen het kapitalisme, denken en pratend over alternatieven. De “buitengewone golf” van mobilisatie, demonstratie, bezetting van openbare ruimte en in toenemende mate ook van gebouwen rolt over de wereld – begonnen in Italië, de Middel­landse Zee rondgeweest (praten over “Ara­bische lente” plaatst dit deel van de wereld typisch-imperialistisch buiten mondiale context) en is aanbeland in de Verenigde Staten – “de buik van het beest”.

Nieuwe antikapitalistische beweging

De nieuwe antikapitalistische beweging – de andersglobalistische van ruim tien jaar geleden lijkt nu een valse start – schept ruimte op de linkerflank die in allerlei opzichten verloren leek te zijn. De retoriek klinkt niet naar klasseanalyse (“wij zijn de 99 procent”) maar wie kan het mensen kwalijk nemen? Waarom opgelegde verarming en bezuiniging temidden van zoveel rijkdom? Waarom de mensen aan de onderkant afknijpen terwijl de middelmatigen aan de bovenkant opzichtige hoeveelheden geld binnenslepen? Waarom oorlog tegen en grondstoffenroof ten koste van de mensen “in het Zuiden”? De vragen die niet (meer) gesteld mochten worden en waarop het antwoord bij voorbaat toch al “Markt!” luidde dienen zich aan. Is de mogelijkheid de wereld te interpreteren niet hardhandig gestolen in het ideologische geweld van de afgelopen decennia, waarbij de instorting van het staatskapitalisme dat zich socialisme noemde meehielp? Wie de wereld niet kan interpreteren kan hem nog steeds veranderen, de gedachte komt na de daad.

Het blijkt inmiddels dat de parlementaire democratie een luxe is die “wij” ons niet meer kunnen permitteren. De “noodzakelijke hervormingen” die zovelen zullen raken moeten er doorgeramd kunnen worden zonder de illusie van verkiezingen en vertegenwoordiging. Griekenland en Italië zijn in dit opzicht voorlopers maar het zal niet bij deze landen blijven. Meer dan in de legendarische dagen die wij als ”1968” samenvatten zijn het tijden van kansen en gevaren. Door een betere wereld te vragen op straat schept men deze al? Kan deze beweging doorzetten of wordt zij in geweld gesmoord?’ Aldus De Raaij.

Een opmerkelijk bericht las ik in het Historisch Nieuwsblad van oktober 2011 over de Amerikaanse Cherokee indianen. Onlangs besloot het hooggerechtshof van Cherokee Nation dat de 2800 Freedman – zoals de zwarte Cherokee heten – uit de stamlijst geschrapt kunnen worden. Dat is geen racisme, zeggen de Cherokee indianen, want als zelfstandige natie maken we zelf uit wie daartoe behoort. De Freedman stammen af van zwarten die ooit als slaven op plantages van de Cherokee werkten. In 1866 kregen alle oud-slaven eigen stamrechten. De Freedman gaan in hoger beroep in Washington. In datzelfde nummer een treffende opmerking van historicus Maarten van Rossem: ‘(Na 11 september 2001 bleken) niet Osama’s terroristen maar onze eigen bankdirecteuren onze gevaarlijkste vijanden. Bin Laden is dood maar de bankdirecteuren zetten hun wangedrag ongestraft voort.’

De bijdragen van Weia Reinboud en Rymke Wiersma aan het Liefdenummer (de AS 164) zijn nu in bewerkte vorm herdrukt in een sympathieke brochure, getiteld Een vrije gemeenschap. Zeven verhalen en drie dialogen over intieme relaties (Amsterdam? 2011; 26 pag.; 3,- euro). Met uitzondering van het artikel van Dick Gevers dat over de Franse individueel-anarchist en propagandist van de vrije liefde Emile Armand gaat, zijn alle bijdragen vooral persoonlijke ontboezemingen over (en ervaringen met) intieme relaties met meer dan een exclusieve partner. Niet onverwacht blijkt jaloezie vaak een stoorzender bij dat soort relaties. Overigens stellen alle schrijvers en schrijfsters dat (al dan niet seksuele) relaties met meerdere partners alleen aanvaardbaar zijn als ze gebaseerd zijn op gelijkwaardigheid en vrijwilligheid. Info: eenvrijegemeenschap@riseup.net. De brochure is verkrijgbaar bij de Amsterdamse boekhandel het Fort van Sjakoo.

Killing fields

Veel informatie is te vinden in het jaarverslag van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam (socialhistory.org). Zo lees ik dat in 2010 het bijna 8 meter lange archief van de Britse anarchist Colin Ward (1924-2010) – zie de AS 169/170 – is verworven en dat het 35 meter lange archief van de historicus Ger Harmsen (1922-2005) nu geheel geordend is. Vanwege het 75-jarig bestaan van het IISG werd een tentoonstelling ingericht over de anticommunistische oppositie in het vroegere Oostblok. Een (klein) deel van het daar geëxposeerde fotomateriaal is in dit jaarverslag 2010 opgenomen.

HR ontving aflevering 219 (augustus 2011) van Die Aktion, het libertaire Duitse kwartaalblad voor politiek, literatuur en kunst, dat een voortzetting is van het gelijknamige befaamde blad van Franz Pfemfert (www.edition-nautilus.de). In de jaren 20 was het de inspiratiebron van de (overigens zojuist heruitgegeven) anarchistische jongerenbladen Alarm en Opstand van Anton Constandse. In deze aflevering valt het bijna 40 pagina’s tellende artikel van Gerhard Stange op. Beargumenteerd schetst hij de contouren van een libertaire en solidaire samenleving, met vooral veel aandacht voor Bildung und Kultur. Verder in dit nummer onder meer een vernietigend portret door de Amerikaanse Israel­criticus Norman Finkelstein van Richard Goldstone (bekend van de VN-commissie die de Israëlische invasie van Gaza in 2009 onderzocht), en een uitgebreid verslag van het tribunaal in Cambodja. Daar staan de belangrijkste nog levende leiders van de Rode Khmer, die verantwoordelijk waren voor de killing fields in de jaren 70, nu terecht. Zo staat vast dat onder dat zich socialistisch noemend terreurbewind van Pol Pot onder anderen 62.000 (van de 64.000) boeddhistische monniken, 100.000 (van de 250.000) islamitische Cham, 100.000 (van de 200.000) Vietnamezen en 12.000 (van de 20.000) Thai in die periode het leven lieten. In totaal stierven onder Pol Pot en de zijnen 1,7 miljoen mensen.

Graswurzelrevolution (www.grazwurzel.net), waarschijnlijk het meest gelezen Duitse anarchoblad, is met zijn veertigste jaargang net iets ouder dan de AS. Met zijn illustraties en veelal korte artikelen, reportages en interviews is dat maandblad toegankelijker dan Die Aktion. En het biedt vooral door zijn beknopte berichten (en advertenties!) een goed beeld van wat libertairen in Duitsland bezighoudt. In het novembernummer 2011 is er in verscheidene artikelen aandacht voor kernenergie en de vele acties daartegen in Duitsland en Oostenrijk. Zo bericht het blad dat een Duitse groene activiste, die in 2008 vastgeketend aan een betonblok het transport van nucleair materiaal had belemmerd, tien weken de cel in moet.

In Oostenrijk is het verzet gericht tegen kernreactoren net over de grens in Duitsland, Tsjechië en Slowakije. Dit brede verzet kent echter wel een probleem: allerlei ultrarechtse en ecofascistische organisaties strijden eveneens tegen (buitenlandse!) kerncentrales en het is voor linkse en groene groepen dus noodzakelijk om zorgvuldig te opereren en zich steeds te distantiëren van extreemrechts activisme. Ook bericht GWR over het op­laaiende anti-atoomactivisme in Groot-Brittannië.

Verder in dit nummer een groot artikel van de Amerikaanse historicus Michael Seidman (zojuist is zijn studie in Duitse vertaling – Gegen die Arbeit – uitgebracht door GWR) dat handelt over de stakingen, bedrijfsbezettingen en ander arbeidersverzet in Parijs en Barcelona in 1936-1938. Seidman stelt vast dat de geestdrift en autonomie van de arbeiders in die revolutionaire situaties niet leidde tot een hogere productie! Aandacht voor de financiële en politieke crisis is er in het oktobernummer van GWR. Het libertaire antwoord daarop is samen te vatten als: beëindigen van de groei-economie en (zo veel mogelijk) zelfvoorzienend produceren op basisniveau en in eigen beheer. (Overigens ook zo ongeveer het antwoord van eerder genoemde Manuel Castells die in december 2011 in Amsterdam de Globaliseringslezing houdt.) In dit nummer ook een lang artikel over Shanghai, waar het technologisch en architectonisch modernisme niet kan verhullen dat de economische groei negatieve sociale effecten heeft. Bijgesloten is een interessante boekenbijlage (in verband met de Buchmesse in Frankfort). Daardoor valt op dat er in Duitsland nog steeds veel anarchistische boeken verschijnen. Zo kwam bij Edition AV, Lich/Hessen een studie uit over het antifascistische verzet van de anarchistische Zwarte Scharen, waarover Ulrich Linse onder andere een brochure schreef die ik in de AS 175 signaleerde. Nu is er – deels gebaseerd op verder onderzoek van Linse – van Helge Doehring de studie Schwarze Scharen.Anarcho-syndikalistische Arbeiterwehr 1929-1933 (isbn 978-3-86841-054-9). De historicus van het anarchisme in Duitsland Dieter Nelles is er in zijn bespreking overigens verre van lovend over, onder meer vanwege allerlei slordigheden.

Eclatante nonsens

In het novembernummer van De Vrijdenker, het blad van de vereniging De Vrije Gedachte (www.devrijegedachte.nl), bespreekt Floris van den Berg uitvoerig de studie De ongelovige Thomas heeft een punt (Houtekiet, Antwerpen, 2011) van de Gentse filosofen Jogan Braeckman en Maarten Boudry. Het wordt een handboek voor kritisch denken genoemd, en hoewel Van den Berg het betreurt dat de auteurs de essentie van religiekritiek – namelijk het bestaan van god(en) – vermijden en atheïsme niet expliciet behandelen als logische uitkomst van kritisch denken, is hij zeker positief over deze omvangrijke studie. Niet in de laatste plaats omdat in het boek ook postmoderne filosofen – Lacan, Baudrillard, Deleuze, Guatari – behandeld worden die ‘eclatante nonsens’ verkondigden. In het oktobernummer las ik het artikel van Frans van Dongen over fascisme en katholicisme. De auteur beschrijft hoe vóór en tijdens de Tweede Wereldoorlog onder meer Pavelic in Kroatie, (priester) Tiso in Slowakije en paus Pius XII slippendragers waren van Mussolini en Hitler.

Het zomernummer 2011 van Skepter, het blad van de stichting Skepsis, dat kritisch bericht over paranormale verschijnselen en pseudowetenschap (www.skepsis.nl) bevat onder meer een artikel over koude kernfusie (‘tot nog toe konden de uitvinders hun beloften nooit waarmaken’) en over de eeuwenoude weerstand tegen vaccinatie, veelal berustend op een of andere complottheorie. Verder is er veel aandacht voor managementgoeroes. Een van hen op wie uitvoerig wordt ingegaan is de Amerikaanse mormoon Stephen Covey (hij was ooit bisschop in de staat Utah, en verkondigde zijn godsdienstige boodschap in Ierland), die met zijn moralisme enorme successen in het bedrijfsleven heeft geboekt. In zijn vele managementboeken verwijst hij bijna nooit naar andere literatuur (het kenmerk van de ware goeroe, zegt de schrijver van het artikel). Covey is een ‘bedrijf’ met 750 werknemers, voordat hij fuseerde met een concurrent en kerkgenoot. Voor een lezing vraagt hij minimaal 50.000 dollar. Vaak spreekt de in 1932 geboren Covey voor zalen met honderden tot duizend toehoorders. Eén van de aanhangers van Corvey is de Nederlandse rapper Ali B.

Peter Storm (peterstormschrijft.wordpress.com/) hield afgelopen voorjaar in Amsterdam een lezing over de opstanden in Tunesië, Egypte, Libië en Bahrein. Een bekorte versie daarvan is onlangs verschenen bij AGA (agamsterdam.wordpress.com), getiteld Enkele gedachten over de opstanden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Storm vraagt zich af wat anarchisten in Nederland kunnen doen om te helpen. Niet erg veel, zegt hij, maar in ieder geval kunnen we ons inzetten tegen wapenhandel vanuit Nederland met de repressieve regimes, kunnen we morele steun verlenen aan de bevolking bijvoorbeeld in de vorm van solidariteitsverklaringen, en bijdragen aan een fatsoenlijke opvang van vluchtelingen.

Pleinprotesten

In het zomernummer 2011 van Buiten de Orde, het kwartaalblad van de Vrije Bond (www.vrijebond.nl) schrijft Peter Storm over de pleinprotesten die ‘in de geest van Tahrir’ afgelopen voorjaar in Spanje (de 15 mei-beweging), in Griekenland en in Israel plaats vonden. Jelle Bruinsma doet verslag van een tweedaagse staking in juni in Griekenland (‘de haat tegen de politie in Griekenland is immens’), Jose Antonio Gutierrez D. bracht een bezoek aan de volkscomités in Egypte (‘ons concept van democratie is dat van volksdemocratie van onderop’), Nadine trok met een fanfare door de bezette Palestijnse gebieden en Seintje en Savilla zigzagden tussen Appelscha en Cannes (‘andersglobalistische discussies en acties rondom de G8 en G2’).

Ook in deze BdO aandacht voor activiteiten van de Tilburgse Anarcho-Sociteit (TAS), de PinksterLanddagen 2011 (JanBervoets: ‘De massa’s komen in opstand en deze opstand dreigt zowel door het rechtse gezag als door traditioneel links te worden bezworen. Het parlementaire stelsel biedt geen oplossing en spontaan beginnen in diverse landen andere decentrale organen te ontstaan die zich bezig houden met de directe belangenstrijd van de burgers’), de pogingen van politie- en veiligheidsdiensten in Gent om informanten te werven die anarchisten bespieden, en over Naomi Kleins boek De shockdoctrine (‘onmisbaar om de huidige ontwikkelingen in de politieke economie te begrijpen’). Rymke Wiersma bespreekt de heruitgave van het revolutionaire maandblad Opstand en Raoul Vaneigem schrijft dat de staat niet meer bestaat (‘hoe bereiken onze tegenstanders hun doelen? Vaak door ons een absurd geloof in hun almacht in te lepelen’).

Hans Ramaer  

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: